Faalangst

Van alle soorten angst komt faalangst misschien het meest voor. En net als bij alle andere soorten angst, kan faalangst zich op een heleboel verschillende manieren uiten. Er zijn mensen die overal waar ze komen het hoogste woord willen voeren. En je hebt mensen die juist het liefst zoveel mogelijk op de achtergrond blijven. Faalangst kan heel verlammend werken en er de oorzaak van zijn dat je allerlei mogelijkheden om jezelf te ontplooien voorbij laat gaan. Reden genoeg om er wat aan te doen.

Voor de meeste mensen heeft het begrip 'faalangst' een negatieve klank. Toch kan het gebeuren dat een zekere mate van faalangst een positieve uitwerking heeft op je prestaties. Een zekere mate van faalangst kan je actiever en alerter maken, waardoor je prestaties toenemen. In zo'n geval kun je dan ook spreken van positieve faalangst.

We spreken van negatieve faalangst wanneer er een negatief effect uitgaat van de angst. Dat zal vaak het geval zijn wanneer de angst zo hevig is dat je volkomen 'blokkeert' in denken en doen. In het Engels spreekt men in zo'n geval van freezing: bevriezen van angst.

Negatief faalangstige mensen hebben in meerdere mate behoefte aan veiligheid, geborgenheid en overzichtelijkheid. Ze hebben bovendien een grotere behoefte aan feedback over hun prestaties. Positief faalangstige personen zullen meer openstaan voor 'het avontuur', en 'riskantere' relaties aangaan, in de zin dat zij er bewust voor kiezen grenzen op te zoeken. Het risico op pijn en verdriet nemen ze op de koop toe. Ze beschikken over zelfvertrouwen.

Je kan faalangst het best bestrijden door op een andere manier naar je prestaties en 'mislukkingen' te kijken. Grondgedachte bij die benadering is dat iemand die iets probeert nooit kan afgaan. Afgaan doe je pas als je helemaal niets meer probeert.

Faalangst ontstaat meestal in samenhang met schaamte. En schaamte heeft te maken met de angst om uitgelachen te worden. Faalangst is dus in die zin een sociale angst, omdat anderen er een belangrijke rol bij spelen. Mensen met faalangst voelen zich voortdurend bekeken en beoordeeld door anderen. En vaak speelt ook de opvoeding een grote rol.

Er is inderdaad niet veel nodig om van je kinderen faalangstige kinderen te maken. Laat ze vooral nooit experimenteren en fouten maken. Benadruk bij alles wat ze doen dat jij als ouder veel beter weet en kunt, omdat je sterker en slimmer bent. 'Laat mij maar doen, want dat wordt toch niks als jij het doet' is een uitspraak die onuitwisbaar in het geheugen van de latere faalangstige volwassene staat gegrift. Natuurlijk kunnen ook bepaalde nare ervaringen ertoe bijdragen dat je faalangstig wordt. In principe kan faalangst na elke vorm van mislukking optreden.

Als we Freud moeten geloven, wordt een groot deel van onze psychische energie besteed aan het beheersbaar maken van allerlei onbewuste angsten die in ons hoofd rondspoken. Een van de meest voorkomende manieren om angsten onder controle te krijgen en te houden, is het inschakelen van afweermechanismen. Verdringing en ontkenning komen het meeste voor.

Angsten, waaronder ook faalangst, kun je inderdaad verdringen (onbewust maken) door ze te 'overschreeuwen' (bvb. stoer doen) of zoveel mogelijk te negeren. Je dient je daarbij wel te realiseren dat je daarvoor een prijs moet betalen. Hoe hard je ook je best doet om een bepaalde angst weg te moffelen, hij is en blijft aanwezig in je hoofd. En als angst er niet op een 'natuurlijke' manier uitkomt, zoekt hij een andere uitweg of uitingsmogelijkheid (o.a. psychosomatische klachten). Het wegdringen of verdringen van angst is dus zelden de meest aangewezen weg.

Als je last hebt van faalangst ga je best na waarvoor je precies bang bent. Probeer je angst zo concreet mogelijk te maken en ga ook na op welke manier je over de angstverwekkende zaken nadenkt. Vaak zullen de gedachten de vorm aannemen van 'catastroferende' ideeën. Maar meestal blijkt de hele situatie mee te vallen en gebeurt er helemaal niets.

Accepteer het onvermijdelijke. Niemand komt er in zijn leven onderuit bepaalde risico's te nemen. Het heeft ook weinig zin te proberen om al die risico's te vermijden. Je hebt dan bovendien geen leven meer. Realiseer je dat vermijdingsgedrag alleen maar tot gevolg heeft dat je angst in stand blijft, en in veel gevallen verergert.

Trek je niets aan van het oordeel van anderen. Veel angsten, en vooral faalangst, zijn geworteld in de vrees voor afkeuring van anderen. Mensen zijn niet zozeer bang voor het maken van fouten als wel voor de afkeuring die ze zich daarmee op de hals halen. Blijf kritisch voor jezelf, maar negeer de mening van mensen die snel klaar staan met hun oordeel.

Neem het jezelf niet kwalijk als je bang bent. Veel mensen vinden zichzelf zwak en slap omdat ze bang zijn voor bepaalde zaken. Alles heeft echter een relatieve waarde. Faalangst is een lastige angst, maar er zijn ergere dingen op de wereld. Stel dat je nog maar drie maanden te leven hebt, hoe zou je je dan voelen?

De houding die het meest resultaat oplevert om je angst te overwinnen en er voor zorgt dat je faalangst helemaal verdwijnt is overgave. Laat komen wat komen moet. 'Overgave' wil zeggen dat je alle strijd tegen de angst hebt opgegeven en openstaat voor wat komen gaat. Als je er wérkelijk in slaagt deze geestestoestand te bereiken, gebeurt er iets heel eigenaardigs: je angst verdwijnt als sneeuw voor de zon. Zo'n instelling betekent niet alleen dat je je angst hebt geaccepteerd, maar meer nog dat je jezelf hebt geaccepteerd. En dan sta je heel sterk.