Gezonde emoties versus ongezonde emoties

Gezonde emoties kunnen zowel prettig zijn (bvb. verliefdheid) als onprettig (bvb. verveling). Het grote verschil tussen gezonde en ongezonde emoties is dat je met gezonde emoties, ook al zijn ze onprettig van aard, in ieder geval nog iets kúnt: ze zetten je aan tot actie, tot verandering. Ongezonde emoties maken je echter apathisch: ze leggen je lam, je wordt erdoor verteerd en ze blokkeren elke actie tot verandering.

In de regel zijn ongezonde emoties het gevolg van een irrationele manier van denken, van een manier van denken waarbij van alles moet en een heleboel niet mag. Gezonde emoties zijn vaak het gevolg van een verlangen dat niet is vervuld. Ongezonde emoties hebben vaak een absoluut karakter en ze hebben iets rampzaligs in zich. Gezonde emoties zijn meestal wat minder intens van aard en rationeel. Ongezonde emoties maken ons depressief.

Hieronder een aantal belangrijke, onprettige en veel voorkomende gezonde emoties versus ongezonde emoties:

Spijt versus schuld/schaamte

Spijt is het gevolg van een rationele manier van denken. 'Het is jammer dat ik deze fout heb gemaakt. Ik heb mijn best gedaan, maar ik ben en blijf ook maar een mens, en mensen zijn nu eenmaal feilbare wezens. Laat ik de volgende keer proberen nog beter mijn best te doen of nog beter op te letten. Je kunt niet meer doen dan je best. Jammer dat het niet gelukt is Volgende keer beter.'

Schuld en schaamte zijn ongezonde emoties en het resultaat van een irrationele manier van denken. 'Het is onvergeeflijk dat ik dit gedaan heb.' 'Ik had dit allemaal moeten voorzien.' 'Ik had deze fout nooit mogen maken.' 'Zie je wel dat ik nergens voor deug!' 'Hoe zal ik dit ooit kunnen goedmaken?' 'Ik verdien het niet dat mensen mij ooit nog aankijken.' 'Ik schaam me dood.'

Bezorgdheid versus paniek/angst

Bezorgdheid zet aan tot geestelijke en lichamelijke actie. Paniek en angst hebben een verlammende en depressief makende werking. Als je je bezorgd maakt dat bepaalde dingen fout zullen gaan, ben je nog prima in staat om allerlei maatregelen te treffen om onheil te voorkomen. Handelen vanuit angst en paniek leidt in de meeste gevallen alleen maar tot een verhoogd risico op een depressie, omdat er een gevoel van machteloosheid aan ten grondslag ligt.

Bezorgdheid is het gevolg van een rationele manier van denken. 'Ik zou willen dat dit of dat niet gebeurt. Mocht het onverhoopt toch gebeuren dan zien we wel hoe we verdergaan.' Paniek en angst zijn het gevolg van een irrationele manier van denken. 'Dit of dat mag absoluut niet gebeuren. Gebeurt het toch dan is dat een onoverkomelijke ramp.'

Verdriet/bedroefdheid versus depressie

Verdriet en bedroefdheid zijn in die zin gezonde emoties dat er een zekere acceptatie in doorklinkt. 'Het is erg jammer wat er nu gebeurd is, maar kennelijk heeft het zo moeten zijn. Wie ben ik om te verwachten dat alle verdriet mij bespaard zou blijven?' Een rationele manier van denken dus. Langdurig verdriet kan geleidelijk overgaan in een depressie. Denk aan een rouwproces dat niet goed wordt afgesloten.

Een depressie is heel duidelijk het gevolg van een irrationele manier van denken. 'Het is een volslagen ramp, wat er nu is gebeurd. Mijn partner had mij nooit mogen verlaten. Deze klap zal ik niet te boven komen. Mijn leven heeft geen enkele zin meer.'

Frustratie versus woede

Wanneer dingen niet lopen zoals je graag zou willen dan is dat natuurlijk frustrerend. Het is heel menselijk om te wensen dat alles van een leien dakje gaat. Zo zit een mensenleven echter niet in elkaar. Je doet er goed aan je dat te blijven realiseren. Je hebt je daarbij neer te leggen. Net zoals je je erbij moet neerleggen dat andere mensen de zaken anders bekijken en aanpakken. Frustratie is het gevolg van een rationele manier van denken. 'Ik zou willen dat dit of dat anders was verlopen, maar ja, zo gaat dat nu eenmaal. Wie ben ik om te verwachten dat alles precies gaat zoals ik wil?'

Woede is een ongezonde negatieve emotie waarvan je zelf het meeste last hebt. Woede is het gevolg van een irrationele manier van denken. 'Waarom moet mij dit nu weer overkomen? Waaraan heb ik dit in 's hemelsnaam verdiend? Zoiets als dit zou toch niet mogen gebeuren?'

Teleurstelling versus wanhoop

Als we teleurgesteld zijn dan betekent dat dat we een andere afloop van een gebeurtenis hadden verwacht. We hadden bijvoorbeeld een promotie verwacht, en die is niet gekomen. Teleurstelling is het gevolg van een rationele manier van denken. 'Jammer, dat wel, maar volgende keer beter.'

Teleurstelling heeft een heel andere gevoelswaarde dan wanhoop. Bij wanhoop geloven we nergens meer in. Het heeft ook geen enkele zin om te proberen iets aan de situatie te veranderen, want dat haalt toch niets meer uit. Wanhoop is het gevolg van een irrationele manier van denken. 'Als de zaken er zo voorstaan, is alles verloren. Dan hoeft er voor mij niets meer.' Het zal duidelijk zijn dat een depressie gemakkelijk het gevolg kan zijn van zo'n manier van denken.

Gezonde emoties, ook al voelen ze niet prettig aan, zijn het gevolg van een rationele manier van denken. Ongezonde emoties komen voort uit een irrationele manier van denken. Als je ongezonde emoties wilt vervangen door gezonde emoties dan dien je allereerst je 'moeterige' manier van denken te veranderen. Moed en doorzettingsvermogen kunnen daarbij een doorslaggevende rol spelen. Wie er een rationele manier van denken op nahoudt heeft een sterke neiging om tegenslagen en andere narigheden op een nuchtere, praktische manier onder ogen te zien. Zo iemand blijft niet bij de pakken neerzitten en geeft zich niet over aan zelfbeklag.

Door je manier van denken te veranderen, kun je invloed uitoefenen op je gevoelens: 'Het zijn niet de dingen zelf die mensen bang maken, maar de manier waarop ze tegen de dingen aankijken', aldus de Griekse filosoof Epictetus (ca. 55-135).