Psychologie van het menselijk zijn - Abraham H. Maslow

“Ieder individu is, voor een deel, ‘zijn eigen project’, en maakt zichzelf”, aldus A. H. Maslow in zijn boek Psychologie van het menselijk zijn.

Abraham Maslow (1908-1972) is de grondlegger van de humanistische psychologie. Volgens Maslow is het doel van het leven de zelfactualisatie (zelfverwerkelijking) van de individuele mens tot een harmonische, geïntegreerde persoonlijkheid, het eindpunt van een natuurlijk verlopend ontwikkelingsproces. Ook bij groepsprocessen gaat het uiteindelijk om het zichzelf worden in en door de communicatie. Er zijn momenten in het leven waarop deze persoonlijkheid het hoogste geluk beleeft. Maslow spreekt van piekervaringen, die niet weggelegd zijn voor gewone mensen, alleen voor krachtige, geheel ontwikkelde persoonlijkheden. De zelfverwerkelijking berust op de gedachte dat er een natuurlijke levensweg voor de mens is. “Mijn stellingen, zegt Maslow, gaan ervan uit dat de hoogste waarden besloten liggen binnen de menselijke natuur zelf en dat ze daar dienen te worden ontdekt.” Dit is een scherpe tegenspraak met oudere en meer gebruikelijke opvattingen als zouden de hoogste waarden alleen maar kunnen komen van een bovennatuurlijke God, of vanuit een andere bron buiten de menselijke natuur zelf. Maslow noemt zijn psychologie “een naturalistische wetenschap van de menselijke waarden”, een “normatieve sociale psychologie” die de natuurlijke normen aangeeft voor het leven en samenleven, normen die bij het leven zelf horen en uit dat leven voortkomen. Deze psychologie zal leiden naar de “biologische broederschap” van mensen.

Wanneer deze innerlijke aard van de mens wordt gefrustreerd, ontkend of onderdrukt, is ziekte het gevolg, soms in duidelijke vorm, soms in subtiele en verdekte vorm, soms onmiddellijk, soms naderhand.

“Er zijn veel meer psychische ziekten dan die welke door de American Psychiatric Associaton worden opgesomd. Karakterologische moeilijkheden en stoornissen worden nu bijvoorbeeld veel belangrijker voor het lot van de wereld geacht dan de klassieke neurosen of zelfs psychosen. Vanuit dit gezichtspunt zijn nieuwe vormen van ziekte uitermate gevaarlijk, bijvoorbeeld ‘de gereduceerde of afgestompte persoonlijkheid’, dus het verlies van enkele bepalende kenmerken van menselijkheid, of persoon-zijn, het falen in het uitgroeien tot de eigen mogelijkheden, het zonder waarden zijn, enzovoorts.”

Psychologie  van het menselijk zijn is een kernboek voor allen die zich in de psychologie van de zelfontplooiing willen verdiepen. Maslow vat hierin aard en streven samen van wat hij de ‘psychologie van de gezondheid’ heeft genoemd.

Abraham Maslow, ‘Psychologie van het menselijk zijn’ (Derde druk 1974) – Lemniscaat – ISBN 90 6069 105 9.