november 2004

Je bewust zijn van je eigenwaarde

'Als je voor je eigenwaarde afhankelijk bent van anderen is het anderenwaarde' (Wayne Dyer).

Sommige mensen durven niet voor zichzelf op te komen. Ze maken afspraken die hun eigenlijk niet goed uitkomen. Ze draaien altijd op voor de vervelende klusjes, terwijl een ander nooit wat doet. Ze laten zich afbluffen door een agressieve verkoper. Ze passen hun eigen planning aan om het de ander naar de zin te maken. Ze wijzigen hun eigen mening op het moment dat een ander iets anders vindt. Al deze voorbeelden wijzen op een gebrek aan zelfbewustzijn. De personen in deze voorbeelden menen dat de belangen en gevoelens van een ander belangrijker zijn dan de eigen belangen en gevoelens.

De waarheid is dat iedereen gelijkwaardig is en evenveel recht heeft op een gelukkig leven. Natuurlijk zijn sommige mensen geboren onder betere omstandigheden dan andere. De een wordt geboren in een rijk gezin, de ander in een ontwikkelingsland. De een is het mooiste meisje van de klas, terwijl de ander met een ernstige huidziekte is geboren. De een lijkt over oneindige talenten te beschikken, terwijl de ander moet zwoegen om zijn einddiploma te halen. Het punt is hier niet dat iedereen gelijke omstandigheden heeft meegekregen. Het punt is dat verschillende omstandigheden nog niet de een waardevoller en belangrijker maken dan de ander.

Bloemen van een Ziekte; extase en wanhoop als bron van cultuur - Marlies ter Borg

Vooral wil ik dit boek delen met al die bekende en onbekende mensen, - het zijn er alleen al in Nederland meer dan honderdvijftigduizend, - met wie ik het twijfelachtige genoegen deel, nu, in de éénentwintigste eeuw, manisch-depressief te zijn. Ik wil ze vertellen dat iemand, die soms een beetje gek doet, - in een land, waar gewóón doen al gek genoeg is, - dat iemand die daarenboven ook nog eens zijn of haar kop boven het maaiveld uitsteekt, Er Mag Zijn.”

Dit schrijft Marlies ter Borg (1948) in haar nawoord bij het boek ‘Bloemen van een Ziekte’. Marlies ter Borg lijdt aan een bipolaire stoornis, beter bekend als manische-depressie. Manische-depressie, of bipolaire stoornis zoals deze psychische aandoening tegenwoordig wordt genoemd, is een stemmingsstoornis. Het boek is een zoektocht naar de zin van extreme stemmingswisselingen en naast medisch-psychiatrische aspecten bevat het vooral verrassende cultuurhistorische inzichten.

Creativiteit

Creativiteit is iets nieuws scheppen op welk terrein dan ook. Dat kan, maar hoeft niet, ‘kunst’ te zijn. Ook in de schilderkunst en poëzie wordt veel nagebootst, met modes meegespeeld en relatief weinig echt vernieuwd. Daarentegen vinden op andere, meer cerebrale gebieden zoals filosofie, wetenschap, politiek, techniek, onderwijs, management… van tijd tot tijd radicale vernieuwingen plaats. Het gaat bij creativiteit op dit niveau niet zozeer om een nieuw product of nieuw regeltjes, maar om een heel andere stijl van denken en waarnemen, die het mogelijk maakt voor oude problemen ineens nieuwe oplossingen te vinden. Dit veronderstelt het niet veel voorkomende vermogen om nieuwe, vooralsnog vage problemen, op welk gebied dan ook, te onderkennen en omschrijven, zodat de zoektocht naar oplossingen op gang kan komen.

Bij dergelijke ingrijpende vernieuwingen wordt steeds een samenhang van nieuwe betekenissen, een nieuwe zin geschapen. Mensen, die verkeren in een verwarrende wereld, krijgen opnieuw structuur aangeboden. Hen wordt een originele zienswijze, een nieuw perspectief aangereikt. Daardoor krijgen zij er weer zin in. Dit type ingrijpende creativiteit kan mensen nieuwe wegen wijzen naar geluk en nieuwe manieren aanreiken om met ongeluk om te gaan. Dergelijke creativiteit, hoe ingrijpend ook, hoeft niet gepaard te gaan met tromgeroffel en handgeklap. Het scheppen van nieuwe zin vindt vaak plaats in kleine hoekjes, haast onmerkbaar. De ‘scheppers’ ervan blijven anoniem. De grote namen die de geschiedenis ons heeft nagelaten zijn enkel het topje van de ijsberg.

Gezonde emoties versus ongezonde emoties

Gezonde emoties kunnen zowel prettig zijn (bvb. verliefdheid) als onprettig (bvb. verveling). Het grote verschil tussen gezonde en ongezonde emoties is dat je met gezonde emoties, ook al zijn ze onprettig van aard, in ieder geval nog iets kúnt: ze zetten je aan tot actie, tot verandering. Ongezonde emoties maken je echter apathisch: ze leggen je lam, je wordt erdoor verteerd en ze blokkeren elke actie tot verandering.

In de regel zijn ongezonde emoties het gevolg van een irrationele manier van denken, van een manier van denken waarbij van alles moet en een heleboel niet mag. Gezonde emoties zijn vaak het gevolg van een verlangen dat niet is vervuld. Ongezonde emoties hebben vaak een absoluut karakter en ze hebben iets rampzaligs in zich. Gezonde emoties zijn meestal wat minder intens van aard en rationeel. Ongezonde emoties maken ons depressief.

Faalangst

Van alle soorten angst komt faalangst misschien het meest voor. En net als bij alle andere soorten angst, kan faalangst zich op een heleboel verschillende manieren uiten. Er zijn mensen die overal waar ze komen het hoogste woord willen voeren. En je hebt mensen die juist het liefst zoveel mogelijk op de achtergrond blijven. Faalangst kan heel verlammend werken en er de oorzaak van zijn dat je allerlei mogelijkheden om jezelf te ontplooien voorbij laat gaan. Reden genoeg om er wat aan te doen.

Voor de meeste mensen heeft het begrip 'faalangst' een negatieve klank. Toch kan het gebeuren dat een zekere mate van faalangst een positieve uitwerking heeft op je prestaties. Een zekere mate van faalangst kan je actiever en alerter maken, waardoor je prestaties toenemen. In zo'n geval kun je dan ook spreken van positieve faalangst.

We spreken van negatieve faalangst wanneer er een negatief effect uitgaat van de angst. Dat zal vaak het geval zijn wanneer de angst zo hevig is dat je volkomen 'blokkeert' in denken en doen. In het Engels spreekt men in zo'n geval van freezing: bevriezen van angst.

Wat voel ik eigenlijk? - Jan Verhulst

We leven allemaal gejaagd van de ene dag in de andere en we nemen nauwelijks nog de tijd om uitgebreid bij onze emoties stil te staan. Dat dit mettertijd in allerlei opzichten geen gezonde zaak is, mag duidelijk zijn. Emoties kun je weliswaar voor kortere of langere tijd wegdrukken en verdringen, maar ze blijven hoe dan ook op de een of andere manier in onze geest aanwezig. Ze zullen altijd een uitweg zoeken, met allerlei psychosomatische klachten zoals vage pijntjes, benauwdheden en andere lichamelijke ongemakken tot gevolg.

In het boek ‘Wat voel ik eigenlijk?’ komen enkele van de meest voorkomende hinderlijke gevoelens aan de orde. Gevoelens waar vrijwel iedereen bij tijd en wijle last van heeft. Vaak gaat het daarbij niet om zware pathologische aandoeningen, maar eerder om hinderlijke emoties die een prettig leven in de weg staan: schuldgevoelens, faalangst, gevoelens van schaamte, gedeprimeerdheid, jaloezie of hypochondrie.